Devletin Adamları

• | Yazdır |
•  e-Posta

Ayrıntılar

Yusuf Bulut tarafından yazıldı.

Adalet Partisi tek başına iktidara gelince; Başbakan Demirel 1961 anayasasının getirdiği temel hak ve özgürlüklerin Türkiye için lüks olduğunu söylemeğe başladı.  

O yıllarda çok da dikkat çekmeyen önemli bir şey daha oldu. ABD Başkanı John.F. Kennedy 1961 yılında ‘Barış Gönüllüleri’ adı altında bir programı yürürlüğe koydu. Buna göre; özel olarak seçilen gönüllüler gittikleri ülkelerin insanlarına Amerikalıları tanıtacaklar, Amerikalıların da o ülke insanlarını tanımaları için çaba harcayacaklardı. Bize gelen barış gönüllüleri, diledikleri köye yerleşti. Oralarda Türk konukseverliğinin sağladığı olanaklar ile evlere kadar girdiler. 1965 yılında ortaokul ve liselerde İngilizce dersi vermeğe bile başladılar. Kültürel sosyal ve etnik yapımızı fotoğrafladılar, bir bakıma ülkemizin röntgen’ini çekmeğe başladılar.

Adalet Partisi 1969 seçimlerinde çoğunluğu sağlayarak, ikici kez iktidar oldu. Demokrat parti kökenli Milletvekilleri, 27 Mayıs ihtilalinde ceza alanların af edilmesini istiyorlardı. Gerçekte bunu Başbakan Demirel de istiyordu ama sorunun çözümü o kadar da kolay değildi. İsteklerine yanıt alamayan milletvekilleri partiden ayrıldı. İktidarın sandalye sayısı azaldı, partide iç huzursuzluklar başladı.

Benzer bir huzursuzluk da ordunun içinde yaşanıyordu. Bir kısım subaylar “milli devrimci bir stratejisi” geliştirmek isterken, diğer bir kısmı da “sol” bir arayış içindeydi.

Üniversite, sendika, sivil toplum kuruluşları da genel bir umutsuzluk içinde ve sorunların çözümü için yasaların elverdiği ölçüde, hükümete karşı mücadele veriyorlardı.

Ve, ben Eleşkirt’in Düzyayla köyünde er öğretmen olarak çalışıyordum. Oraya tayin olmadan önce, Türkiye Öğretmenler sendikasının Yüksekova şube başkanıydım. Bu haber, Eleşkit’e benden önce ulaşmış olmalı...

Gazete almak olanağım yoktu, köyüm kasabaya çok uzaktı. Radyo haberleri ile yetinirdim. Ülkede genel durum sıkıcı bir hal almıştı. Jandarmalar evimi basıp kitaplarımı aldıktan sonra, ortamı daha bir dikkatle izlemeğe başlamıştım. İstanbul ve Ankara’da öğrenci olayları durmak bilmiyordu. Üniversite hocalarının evleri bombalanıyor, sorumlu olarak da üniversite gençliği gösteriliyordu. Hükümet, sorunların çözümünde yetersiz kalıyor, polis ve jandarma öğrencilere çok sert davranıyordu.

Okulda çalışırken bile güvenlik kaygılarım vardı. Yirmi yaşında, heyecanlı ve idealist bir kişiliğim vardı. Gözümü daldan budaktan esirgemezdim, ancak bir gece evimden çıkarılıp kapının önünde kurşunlara hedef olmayı da kendime yediremiyordum; kaygılarım bundandı.

Köyün imamı bir tarikatın şeyhiydi. Hem devletten maaş alıyor hem de köylüden ekin topluyordu. Gerekirse para da toplardı. Şeyhi ve tarikatını eleştirmekten geri kalmıyordum. Köylülerden hiç kimse “Neden eleştiriyorsun?” diye sormazdı. Tarikat ileri gelenleri de bu tutumum için doğrudan hiçbir şey demedi bana.

Hem devletin adamları hem de tarikatçılarla sorunlarım vardı. Bir gün mutlaka birileri ile hesaplaşmam gerekeceğini göz ardı etmiyordum. Kuşkum, bu karşılaşmanın mertçe olup olamayacağındandı. Bu endişe ile karne tatili dönüşü, ucuz bir av tüfeği satın aldım.

On iki Mart 1971 günü Erzurum radyosundan saat 13 haberlerini dinledim. Komutanların bildirisi okunuyordu. Nefesimi tuttum, radyonun sesini biraz daha açtım dikkatle dinlemeye başladım. Askerler Hükümeti ciddi şekilde ikaz ediyor. Durumu tam olarak kavrayamadım aslında, ancak bu işten hoşlandım. Bana göre de işler yolunda gitmiyordu. Evimi basıp kitaplarımı almışlardı. Köylülere maskara olduğumu, “Devletin adamlarının” adalet üzere olmayan işlerle uğraştıklarını düşünüyordum. Jandarma kitaplarıma el koymuş, savcı da tehdit etmişti.

Paşalar idareyi ele almadılar ama alabileceklerini söylüyorlardı. “O zaman bu bildiri ne anlama geliyor?” diye, düşündüysem de bir anlam veremedim. Radyoyu kapattım sınıfa gittim. Aklım o bildiride kaldı. Akşam haberlerinde Demirel hükümetinin istifa ettiğini öğrendim.
           
O sene kış olanca şiddetiyle bastırıyordu. Mart ayı her yerde soğuk geçer ama Eleşkirt ovasında daha da soğuktu. Tezek bulmakta güçlük çekiyordum. Fiyatlar almış başını gidiyordu. Bekçi Hasan’la aylık otuz liraya anlaştım. Sabah akşam olmak üzere, günde iki kez sobamı yakacaktı. Böylece hem tezek aramak derdinden hem de soba yakıp kül boşaltmaktan kurtulmuş olacaktım. On liralık tezekle yetinip gidiyordum ama 1971’in Martı kazma kürek yaktıracak cinstendi.

 Bekçi Hasan o sabah erken geldi, kapıyı açtı girdi. Anahtarın biri onda dururdu. Sobanın küllerini boşalttı, sonra da tezek doldurmağa başladı. Henüz yatağın içindeydim. Dış kapı açıldı, Ferzande içeriye girdi. Köyün delikanlılarından biriydi. Daha önce aramızda herhangi bir olumsuz olay geçmedi ama bir dostluğumuz da yoktu. Benden en az 15 yaş büyük, şaşı gözlü bir adamdı. Belki bir iki kez selamlaşmışlığımız vardı. Girdi, yatağımın yanına kadar yürüdü, sonra sobanın yanına döndü. Bekçi tezekleri tutuştururken o, ıslık çalarak odamın içinde ileri geri dolaşıp durmaya başladı. Kirli şapkasının tarağını üzerine indirdiği gözleri görünmüyordu. Dikkatle izliyor davranışına bir anlam vermeğe çalışıyordum. Hafızamı yokladım, hiçbir bağ kuramadım. Soru işaretleri kafamın içinde yer değiştiriyor, adam ise evin içinde ıslık çalarak tur atmaya devam ediyordu. Bir anlam vermek için düşünüyor fakat hiçbir şey gelmiyordu aklıma. Birisinin evine girip bu şekilde hareket etmek hayra yorulacak iş değildi. Yine de ne olursa olsun, daha fazla ileri gitmesine izin vermemeliydim;

“Ferzande” dedim. “Bu hareketin dostça değil. Ne yapmak istediğini söyle.”
“Burası devletin evi, kendi evin mi sanıyorsun” dedi, dudaklarını kıvırarak.
Yatağımdan ok gibi fırladım, yakalamak istedim, atik davrandı kaçtı. Yinede dış kapıya kadar kovaladım. Pijamalar içinde peşinden koşmayı uygun bulmadım. Zaten karın derinliği bir metre kadar vardı ve hava soğuktu. Geriye döndüm, bekçi olup bitenleri izledi fakat ne diyeceğini bilemedi.

“Neden böyle yaptı?” diye sordu ona.
“Vallahi bilmiyorum hoca.”
“Daha önce köy içinde duyduklarınla yan yana getir bakalım. Kimin adına hareket ediyor olabilir.”
“Vallah bilmiyorum.”
Bekçinin bu yeminli ve olumsuzluk içeren sözlerinden hoşlanmadım; “Bilmeni istemem gerekmezdi” dedim ve elbiselerimin yanına gittim. Gömleğimi giyinmeğe hazırlanıyordum, Bekçi Hasan, kül kovasını alıp çıktı. Dış kapıda köze basmış gibi bağırdı!
“Hoca! Ferzande’nin elinde silah var geliyor, kendini koru!”

Don gömlek içinde, hızla kapının arkasına geçtim. Kapı biraz aralıktı, önce silahlı elini içeriye uzattı. O anda kapıya dayandım. Elini kapı ile pervazı arasına sıkıştırdım. Can havli ile dayanıyor, kapıya payanda olmaya çalışıyordum. Her iki taraftan itilen kapı ne tarafa gideceğine karar veremiyordu. Biraz baskın geldiğimi sanıyordum ve bana göre, zamanın donduğu an’daydım.
“Elim sıkıştı” diye bağırmaya başladı adam. Eli odanın içinde kendisi koridordaydı. Becerebilsem, daha doğrusu adamı vurmayı göze alabilsem, silahını alıp onu vurabilirdim. Ama aklıma hiçte öyle bir şey gelmedi. Bekçi Hasan olup bitenleri izliyor ne yapacağına bir türlü karar veremiyor olmalıydı. Neden sonra; “Bırak onu hoca bir şey yapamaz, ben buradayım!” diyebildi.

Gerçekte tehlikede olan bendim, bekçi Hasan silahlı adamı ikaz etmesi gerekirken çözümü bende aradı. Söylemek istediği belki de o değildi diye düşündüm. Adamın kolu, kapı ile pervazı arasında sıkışık vaziyette bir zaman daha geçti. Elinin morardığını fark ettim. Bu kez Ferzande bekçiye yalvarmaya başladı;

“Kolum kopacak Hasan, söyle ona da bıraksın, vallahi vurmayacağım!”

Konuşulanları duyuyor, şaşkınlığımı bir türlü atamıyor ne yapacağıma da karar veremiyordum. İnsan ölümle burun buruna geldiğinde yapacak çok az şey kalıyor galiba. Kendimi toparlamaya çalışarak bekçiye seslendim, ne dediğimin çok da farkında değildim; “Bırakırım ama eğer beni vurursa sorumluluk senin!”

Adamın eline baktım daha da morarmıştı. Tabanca hâlâ elinde ve parmağı tetikteydi. Kapıyı hafiften araladım sonra da arkasından çekildim, ateş edilebileceği ihtimali vardı. Bir süre olduğum yerden ayrılmadım bekledim. Kar üzerindeki ayak seslerini duydum. Gitmiş olmalıydı. Gözüm tüfeğime ilişti, koşup aldım, içine mermi sürdüm. Hızla dış kapıya yürüdüm, kimseyi göremedim. Tezekliğin arkasına saklanmışlardır diye düşünerek havaya bir el ateş ettim. Sonra da geri dönüp, kapıları kapattım.

 Odam soğudu, üşüdüm, soba tutuştu ancak ısı yaymıyordu. Elbiselerimi giyinmeye başladım. Her tarafım tir tir titriyordu. Güç bi hal giyindim, sonra sobanın yanına gidip oturdum. Tüfeğimi dizlerimin üstüne koydum. Şaşkındım, ne yapmam gerektiğine karar veremiyordum. Fırtına dinmiş gibiydi ve ”neden?” sorusuna bir cevap bulamıyordum. Bekçi Hasan, seslenerek kapıyı tıkladı.

“Gir!” dedim.

Girdi, sobanın yanına geldi dikildi. O da suskun ve şaşkındı. Bir süre öylece kaldık. Sessizliği O bozdu; saydı döktü, küfretti adama. Ferzande ile bekçinin akraba olduğunu biliyordum. Dikkatle yüzüne baktım; “İyi dinle beni, sana bir zarf vereceğim, ilköğretim müdürüne götüreceksin. İçine, sana verdiğim saati dakikayı da yazacağım. Oyalanma tez git, ver ve gel” dedim.

 Masamın yanına gittim, üzerinde zarf ve kâğıt vardı.

“Şikâyet etme hoca, özür dilesin, karakola düşerse öldürürler onu. Oldum olası korkarım hükümetten.”
“Devlet memuruyum. Olup bitenleri devlet de bilmeli.”
Kararlı olduğumu anlayınca daha ileri gidemedi. Hazırladığım zarfı verdim, çıktı gitti.

 Mektupta İlköğretim müdürüne olayı anlattım. Savcılığa müdürümün şikâyet etmesini istedim. Çünkü Savcı ile dost sayılmazdım. İlk karşılaşmamızı hiç unutamıyor ve onunla bir daha karşılaşmak istemiyordum.

 Köy muhtarı, Ocak ayının ilk Cuma günü sarı bir zarf tutuşturmuştu elime. Cumhuriyet savcılığından geliyordu. Açtım okudum; bir konuda bilgime başvurulacağı, yazılıydı. “Savcı ile ne işim olabilir, hangi bilgime başvurmak istiyor” diye düşündüm. Hiçbir şey hatırlayamadım.

 Cumartesi sabahı ovada hafif bir sis ile beraber, kar yağışı devam ediyordu. Hiçbir şeye, hatta kurtların saldırısına uğramaya bile aldırmadan yürüdüm gittim. Güvercinliğe kadar yayan gittim. Orada denk gelen bir kamyon ile Eleşkirt’e vardım. Yüzüm ellerim soğuktan uyuşmuştu. Hiç oyalanmadan Savcının bürosuna gittim. Kapıyı tıkladım, içeriden belli belirsiz bir ses duydum, açtım girdim. Odanın sıcaklığı yüzümü bir yaladı sanki. Savcı masanın önünde oturmuş yakınında olan sobaya doğru ayaklarını uzatmıştı. Beni görünce kalktı, gidip yerine oturdu.

Elimdeki zarfı uzattım;

“Beni istemişsiniz Efendim” dedim ama zarfı almadı.

“Zarf sende kalsın, soracaklarıma doğru cevap ver.”

Sorguya çekileceğimi düşünmemiştim.

“Elbette doğruyu söylerim, öğretmen olduğumu biliyorsunuz.”

“Müfettiş Müslim ile tanışıyor musun?”

“Evet.”

“Çok para harcadığını izliyoruz. Bu paralar nereden geliyor sence?”

Böyle bir soru sorulacağı aklımın ucundan geçmezdi. Bir hafta önce evine, yemeğe davet etmişti beni. Yemekte tarhana çorbası, makarna ve yoğurt vardı. Üç ve beş yaşlarında iki çocuğu vardı. Elbiselerinin, eski olduğu dikkatimi çekmişti. Alçak gönüllü, neredeyse izinsiz konuşmayan hanımı geldi gözümün önüne. Yatılı bölge okulu lojmanlarında kalıyordu. Çok para harcamakla suçlanan müfettiş, gerçekte yoksul bir insandı. Savcı cevap benden bir bekliyordu ve;

“Cevap versene” diyerek ikaz etti.

“Bu saçma bir soru” dedim.

“Soruların niteliğini sorgulayamazsın, burada ben sorarım” dedi.

İşin çığırından çıkmakta olduğunu sezdim.

“Sözünü ettiğiniz adam lojmanda oturuyor. Araştırmak için beni çağırmanız gerekmezdi” dedim.

“Burada soruları ben sorarım” diyerek ikinci kez ikaz etti. “sorduklarıma cevap ver.”

Zaten odanın sıcaklığına çarpılmıştım, şimdi de bu adam çarpacak diye geçti aklımdan.

“Bakın Beyefendi, Odanızın kapısında Cumhuriyet Savcısı yazıyor. Ben ise Cumhuriyetin hem öğretmeni hem de askeriyim. Yani iki kez, devletin adamıyım. Bana bu tür sorular soramaz, suçum varsa tutuklarsınız.”

O anda birisi dokunsa güm diye patlayabilirdim. Odada iki kişiyiz ve Savcı çok çirkin görünmeye başladı gözüme. Demek ki ben de aynı görüntüyü vermişim ona;

“Seninle tekrar karşılaşacağız, şimdi gidebilirsin” dedi.

Kapıyı açtım, hiç bir şey söylemeden çıktım gittim.

 İşte şimdi o savcıya gerçekten işim düştü, yüzünü bile görmek istediğim o adama.

 Kapı çalındı, yerimden kalkarken tüfeğim elimdeydi;

“Kim o?” diye bağırdım.

“Latif, ben latif” dedi dışarıdaki. Kapıyı açtım göz göze geldik. Latif, sağlık evinde oturan ebe’nin babasıydı. Kızının yanında kalıyordu.

“Neler oluyor hocam?” diye sordu. Olup bitenleri kısaca anlattım. Ne diyeceğini bilemedi. Bir süre sustuk. Sonra tahta iskemleleri çekip sobaya yakın oturduk. Dikkatle beni izliyordu. Sessizlik ikimizi de rahatsız eder hale geldi. Birimizin bir şey konuşması gerekiyordu. O da onu hissetmiş olmalı ki;

 “Bizim Kars’ta bir olay olmuştu” dedi.

Konuşmaya başlayınca elimdeki tüfeği yere uzattım, sanki içimde bir balon vardı ve havası inmeye başlamıştı.

“İki aile arasında kan davası vardı. Her iki taraf da belalı adamlardı. Birbirleriyle karşılaşmamaya özen gösterirlerdi. Kadere bak ki yol üzerinde bir çeşme başında istemeyerek karşılaştılar. Biri oturuyor, diğeri de at üzerinde oraya doğru gidiyordu. Atın üstündeki hasmını fark eder etmez silahını çekti. Öteki ise onu gördü, fakat iş işten geçmişti. Üstelik silahsızdı ve kendini savunacak hiçbir şansı, kaçacak hiç bir yeri yoktu. Ellerini yüzüne kapattı, hasmına sırtını döndü. Adam ona arkadan ateş etmek istemedi, atın üstünde olduğu halde etrafında dönmeğe başladı. Göğsünden ya da anlından vurmak istiyordu. Atlı döndü, diğeri döndü, atlı döndü diğeri döndü. Bir türlü önden nişan alamadı ona. Uzun bir can pazarından sonra atlı durdu;

“İyi dinle beni adam; bu kez seni öldürmeyeceğim, kendime hasmını arkadan vurdu dedirtmem. Aha da gidiyorum ama bir gün yüz yüze karşılaşırsak göğsünü kalbura çevireceğim, unutma!” dedi ve çekip gitti.

 Demem o ki bizim oralarda adam öldürmenin kendine göre bir yiğitlik adabı var. Nasıl insan bu Ferzande, kim söylemiş ona, git öğretmene silah çek, onu öldür. Bu cesareti kim verdi ona, köpeksiz köy bulmuş değneksiz geziyor.”

 Anlatılanı dinledim, cevap veremedim. Şaşkınlığımı bir türlü üzerimden atamıyordum. Yeniden sessizlik başladı. Belki birkaç dakika öylece kaldık. Ben sobaya Latif bana bakıyordu.

Kapı çalındı. İkimiz de ayağa kalktık. “Sen otur” anlamında işaret etti bana. Gitti açtı, gelen bekçiydi. İçeri girer girmez;

“Yolumu kesti, gidersem beni vuracağını söyledi” dedi ağlayarak.

Demek ki bu adam, beni öldürmeden rahat durmayacak diye düşündüm. Latif ile göz göze geldik. Sorun benimdi ve çözüm de bende olmalıydı.

“Bu adama teslim olmak ya da Onu öldürmek bana yakışmaz, hadi bakalım birlikte gidelim Bekçi.” Tüfeğimi tekrar elime aldım. “Yanına mermi almayı unutma, ihtiyacın olabilir” dedi Latif.

Bekçi, gitmeyelim diye yeniden ısrar etmeye başladı. Paltomu giydim, kapıdan çıktım. Kararlılığımı anladı;

“Yalnız gitmesin yetiş ona, başına bir hal gelirse sen de sorumlu olursun” dedi Latif.

Batı taraftaki ters yoldan yürüdüm. Bekçi de arkamdan gelmeye başladı.

 Kardan önce yol vardı oralarda, şimdi göz kararı ile gitmemiz gerekecek. Sabah soğuğu olabildiğince etkiliydi, üstüne üstlük sis vardı. Bazı yerlerde kar bel hizasına kadar geliyor, bata çıka gidiyorduk. Tüfeğimin demir kısmı soğuktan elime yapıştı. Diğer elimle ahşap kısmından tuttum yapışan elimi sertçe çektim. Avucum ateşe değmiş gibi yandı.

 Bir kurt sürüsüne denk gelmemek için içimden dua ettim.
 Köyden epeyce uzaklaşmıştık.
“Birisi koşarak bize doğru geliyor” dedi bekçi.
Geriye döndüm, sis arasından bir adamın siluetini fark ettim. Durduk bekledik, elim tetikteydi. Yaklaştı adam;

“Ferzande’nin babası” dedi bekçi.

Biraz daha bekledik, gelenin elinde sadece değnek olduğunu gördüm, yine de dikkatli olmak gerekir diye hesap ettim. Adam geldi, yetmişli yaşlarında bir ihtiyar. Şikâyete gitmeyin demek için koşmuş bunca yolu. Türkçeyi iyi konuşamıyordu, üstelik kekemeydi. Derdini anlatırken bütün sözcükleri birbirine karıştırdı.

“Ne diyor?” diye sordum Bekçiye.

“Oğlu Karakola düşerse öldürürler onu. Kulunuz köleniz olayım.” diye yalvarıyor.

Adamın konuşmalarından sıkıldım;

“Bak efendi, şu anda çok üzgünüm, gidelim. Seni sıkıntıya sokmam. Sağlıklı düşünecek durumda değilim” dedim. Orada karların içinde, adamı ikna etmek epey zamanımı aldı. Geri dönerken ağladı, oğluna lanetler okuyordu.

 Sabah çayını içemeden yola çıkmışım. Aç karnına soğuk havaya direnmeye çalışıyordum. Çabuk yürürsem ısınabilirim, düşüncesiyle adımlarımı sıklaştırdım.

 Yol üzerinde bir köy vardı, tek atlı bir kızak kiraladım oradan. Kızağın sahibi öne, bekçi teknenin ortasına bende kızağın arka kısmına ama yüzüm geriye dönük olarak oturduk. Bu araçla şose yola kadar gidecek oradan da araba bekleyecektim.

 Kızağa oturunca daha çok üşüdüm. Atın nefesi, soba bacasından çıkan dumanlar gibi yükseliyor kokusu bana kadar geliyordu. Birazdan sis çekildi, görüş mesafemiz açıldı, bu da bana güven vermeye yetti.

 Atlı bir adam bize yetişmeye çalışıyordu. El kol hareketleriyle bir şeyler anlatıyor ama sesi henüz duyulacak mesafede değildi. Kızağı çeken atın boynundaki ziller adamın duyulmasını engelliyor. Atlıyı gördüğümü, yol arkadaşlarıma söylemedim. Bir an önce araba yoluna ulaşmak istiyordum. Tüfeğim bana garip bir güven duygusu veriyordu. İşler çığırından çıkacak gibi gözüküyordu. Gerektiğinde silahımı kullanmakta tereddüt etmem diye söylendim içimden.

Atlı iyice yaklaştı diğerleri de sesini duydu;

“Maho bunlar Ferzande’yi şikâyet edecekler, götürme onları” adam Kürtçe söyledi ama anladım;

“Kızakçı!” dedim sesimi yükselterek; “şoseye az kaldı buradan yürüyerek de gidebilirim. Beni burada bırakırsan sana beş para vermem. Bu gelen beni geri döndürmek istiyorsa boşa uğraşmasın. İkimizden birinin, ölüsü geri döner.”

İkirciklendi adam, durdu. Arkadan gelen de yetişti. Kararlılığımı gördüler. Geleni ikna etmek kolay olmadı.

Şosenin kenarında kızaktan indim, adamın parasını verdim.
“Yeter mi Maho” dedim.
“Çoktur hoca, paran yoksa sonra verirsin.”

Cevap vermeden, asfalt boyunca yürümeğe başladım. Nefesimin oluşturduğu buz sarkıtları bıyıklarımdan aşağı bir sarkaç gibi sallanıyordu. İkisini çekip kopardım. Bıyıklarım da beraber koptu. Üst dudağım kanadı.

 Eleşkirt’e vardığım zaman saat on bire geliyordu. İlköğretim müdürüne uğradım, olup bitenleri anlattım. Müdür savcıya gitmemi önerdi. Bunu ben de biliyordum. Savcı ile yüzleşmek istemiyordum. Savcının işaret ettiği o an geldi, diye düşündüm. “Kadere bak” diye söylendim; istemeyerekte olsa ondan adalet isteyecektim. Su ve ekmekten sonra hayatın en kıymetli şeyini, olmazsa olmazını. Odası, İlköğretim müdürlüğünün alt katındaydı, merdivenlerden indim. Kapısını çekinerek çaldım, içerden ses gelmedi, yinede açtım. Odanın sıcaklığı, daha önce gittiğimde olduğu gibi çok iyi idi. Ceketini çıkarmış masasının üzerine açtığı bir dergiye bakıyordu. Beni görünce;

“Sen öğretmendin, değil mi?” diye sordu.

“Evet efendim” dedim.

“Bir sorunun mu var?”

Durumu anlattım, dinledi. Başkaca soru sormadı;

“Memurlar kahvesinde bekle” dedi. “Seni ararsam orada bulayım.”

Sanki “işte düştün elime” der gibi geldi bana. Belki de ben öyle hissettim. Başımı eğerek selam verdim, kapıyı açıp çıktım. Dışarıda parlak bir kar beyazlığı ile soğuk hava umutsuzluk dağıtıyordu sanki. Çatı yağmurluklarından buz sarkıtları yerlere kadar uzanıyordu. Cadde boyunca tek tük insanlar vardı.

 Hava kararmaya başlamıştı, memurlar kahvesi camının önünden hiç ayrılmadım. Ferzande elleri önünde, kelepçeli olarak iki jandarma tarafından adliyeye götürüldüğünü gördüm. Askerler arasında yürüyor babası da arkadan gidiyordu. Köylümü şikâyet ettiğim için kendimden utandım. Camın önünden ayrılmadım, gözüm hükümet konağının kapısına takıldı kaldı.

Savcının çağıracağını boş yere bekledim. Ne arayan oldu ne de soran.

 Yarım saat sonra Ferzande serbest bırakıldı, hükümet konağının kapısından neşe içinde çıkarken gördüm onu. Bu kez sadece babası ile birlikte yan yana yürüyordu. Camın önünden ayrıldım, sobaya yakın bir masaya iliştim. Üşüdüğümü hissettim, sonra da bu üşümenin açlıktan olabileceği geldi aklıma. Bir çay istedim.

 Ferzande’yi salıveren, Müfettiş hakkında çirkin bir araştırma başlatan adamdan daha başka ne bekleyebilirdim. Tekrar karşılaşmayı istememiş miydi? Kazandı işte.

“Hayır hayır…” dedi içimden bir ses, “Adamın günahını almamalıyım, yanlış düşünüyorum. Cinayet işlenmeyince böyle bir karar vermiştir. Hukuku ondan daha iyi bilemem.”

 O güne kadar mahkemelere işim düşmemiş ve yargının nasıl işlediğini bilmiyordum. O bakımdan çayımı içerken savcıdan yana oldum. Sonra da;

“ee... şimdi halim ne olacak?” diyerek kendime bir soru sordum. Köye gidecek olsam, adam Ali kıran baş kesen olabilir bana karşı. Hem öğrencilerim hem köylülerim karşısında on paralık itibarımın kalmayacağını hesap ettim.

 O gece Musa’nın otelinde kaldım. Otel ve kahve iç içe idi. Odalar her zamanki gibi rutubet ve tütün kokuyordu. Soğuk yatağa girdim, uyuyamadım. Düştüğüm bu durumdan nasıl çıkabileceğimin hesabını yapmaya başladım. Savcı görevini yapmış, kenara çekilmişti. Kaymakamın yetkisi yok muydu acaba? Evet, bu işi Kaymakam ile çözmeliydim. O hepimizin amiriydi.

 Sabah erken kalktım. Gece geç vakitlerde kararımı vermiştim, derdimi bir de kaymakama anlatacaktım. O mutlaka bir çözüm burdu.

Hükümet konağının koridorları oldukça soğuktu ve Kaymakam henüz gelmemişti. Üşümemek için koridor boyunca bir ileri bir geri yürümeğe başladım. Neden sonra Kaymakam geldi, Onu görünce güler yüzle selam verdim. Daha çok yüzünden ve boynundan şişman, orta boylu, göbekli bir adamdı. Odacısı biraz sonra “gir” dedi..

“Bu saatte okulunda olman gerekmez miydi?” diye sordu.

“Sizinle görüşmek istiyorum efendim.”

“Dinliyorum!” diyerek ciddi bir tavır takındı.

“Olanları biliyor olmalısınız efendim. Dün evimde silahlı saldırıya uğradım. Savcı saldırganı salıverdi. Kendimi kimsesiz hissetmeğe başladım. O bakımdan size müracaat etmeyi uygun buldum.”

“Ben ne yapabilirim, köyüne git. Devletin memuruna kimse bir şey yapamaz.”

Böyle bir ifade beklemiyordum, konuşacak söz bırakmadı bana. Ne diyeceğime karar vermekte zorlandım. Durumumu belli etmemeğe çalıştıysam da pek beceremedim geceden düşündüklerim ağzımdan dökülmeye başladı, iş çığırından çıktı;

“Size iki alternatif öneriyorum efendim; ben er öğretmenim. Ya beni kışlama geri gönderirsiniz ya da başka bir köye atarsınız.”

“Böyle konuşamazsın, senden fikir mi alacağım, okuluna git! Devletin memuruna kimse bir şey yapamaz. Arkanda devlet var” diye bağırınca, konu ile ilgili her şeyi bildiğini düşündüm. İki sinirli adamın biri birlerini anlaması zorlaştı.

“Evet ama dünden bu yana devleti arıyorum, bir türlü bulamıyorum. Siz her şeyi benden daha iyi biliyorsunuz! Cinayete teşebbüs etmek, öğretmenlere karşı olursa suç sayılmaz mı kaymakam bey?” dedim bağırarak. Artık akıl ile konuşmuyor duygularım ne diyorsa ona göre hareket ediyordum.

“Ben savcı değilim.”

O başka ben başka telden konuşuyorduk.

“Sizden haber alana kadar burada, Eleşkirt’te bekleyeceğim! Ne düşündüğümü söyledim. Bundan sonra olabilecek olayların, olası gelişmelerin sorumlusu sizsiniz.”

Baş hareketiyle selam verdim, çıkıyordum ki;

“Dur bakalım ben sana çık demedim!”

Dinlemedim, kapıyı dışarıdan usulca kapattım. Aslında daha sakin olmayı planlamıştım, başaramadım. Artık herkesten kuşkulanmaya başladım. Kim dost, kim düşman seçemez hale geldim.

 Köye dönmedim, Eleşkirt’te kalıyor otel ve memurlar kahvesi arasında gidip geliyordum. Diğer öğretmenler de hikâyemi duydu. Üzülenler de oldu, devrimci mücadele omuzlarımızda yükselecek diyenlerde. Hiç gereği yokken tanımadığım insanlar sahip çıkmaya başladılar bana.

 Müfettiş Müslim ile karşılaştım; hatır sordum, kaymakam ile konuştuklarımı anlattım.

“Sen çılgın bir adamsın. Benim hakkımda savcılığa ifade vermişsin ve bana söylemedin” dedi.

“Üzülmeni istemedim hocam. Ama iyi savundum seni, inan bana. Sahi Rusya’dan gelen paraları ne yaptın?” dedim gülümseyerek.

“Öylemi sordu sana!”

“Seni sorguya almadı mı, Rusya’dan aldığın paraları ne yaptın diye sormadı mı?”

Müfettişin yüz rengi değişti;

“Hayır, bana sadece bazı öğretmenler hakkında sorular sordu.”

“Ona yakışan, insanların biri birlerini suçlamasını sağlamak mı olmalıydı? Abdülhamit’in kadısı sanki bu adam.

“...?”

“Boş ver o tarafını şimdi bana ne öneriyorsun hocam, başım belâda biliyorsun.”

“Olanlara çok üzüldüm.”

“Bana kalırsa görevimi yapıyorum. Acaba işim gereği birilerinin nasırına mı basmışım.”

“Gençsin, tecrübesizsin, sanıyorsun ki öğretmen olduğun için herkes seni anlayacak, öyle mi?”

“Tecrübe kazanıyorum hocam. Kötülere boyun eğmeyeceğim.”

Dikkatle yüzüme baktı elini uzattı, tuttum;

“Kendine dikkat et. Ağrı Milli Eğitim müdür yardımcısı arkadaşımdır. Ona git, selamımı söyle. İyi bir insandır. Anlat ona, başına gelenleri, bilsin.”

“Derdimi başkalarına anlattığımı Kaymakam öğrenirse ne olur?”

“Bir şey olmaz, git konuş. Kaymakam’la aranızda geçen konuşmaları da bilsin. Ne kadar çok insana derdini anlatırsan o kadar iyi olur.”

 Arada bir, kaymakamın görebileceği yerlerde dolaşıyordum, fakat hiçbir faydası olmuyordu. Köyüme dönmediğimi biliyor bir şey de söylemiyordu. Bir akşam ilköğretim müdürü ile karşılaştım, hal hatır sorulduktan sonra;

“Bu böyle olmaz köyüne dönmelisin, aksi halde ceza alırsın, yazık olur sana. Hem burada otelde kalmak pahalıya mal olur” dedi.

“Ölümden daha ağır ceza mı olur müdürüm?” dedim.

“Seni sevdiğim, düşündüğüm için söyledim, sen bilirsin.”

 Ne Savcıya ne Kaymakama ne de Müdüre güvenmiyordum artık. Ruh sağlığımın bozulduğunu fark ediyor, verdiğim karardan daha isabetli bir yol bulamıyordum. Sorunumun kaymakam tarafından çözülmesi gerektiğine inanıyordum.

 Günler geçmek bilmiyordu. Ağrı’ya Milli Eğitim müdür yardımcısı, Müslim beyin arkadaşına gittim. Müfettişin adını duyunca ilgi gösterdi, dostça karşıladı. Olup bitenleri anlattım.

“Bu anlattıkların bize de iletildi. Konuyu vali bey’e aktardık. Vali de kaymakamla aynı görüşte, Devletin memuruna, öğretmenine kimse bir şey yapamaz, köyüne dönsün, diyor.”

“Bu kararı çok saçma buluyorum hocam. Sizden bir dileğim yok. Sadece olayları bilmenizi istiyorum. Sonucun ne olacağı belli değil. Ön bilginiz olsun istedim, gelecek günlerde neler olacağı bilinmez.”

“Anlıyorum, direncini kaybetme ortalarda da çok dolaşma, diyeceğim bu” dedi ayrılırken.

 Köyümden ayrıldığımın üzerinden on beş gün geçmişti. Sinir savaşımı devam ediyordu, sonucun ne olacağı konusunda endişeler içindeydim. Öldürülürsem, savcının katilimi koruyacağı gibi bir vehim içindeydim. Aslında Öldürülmekten korkmuyor, Devletin adamlarının yaptıklarından kahroluyordum. Gündüzleri kahvede gazete okuyor, çay içiyordum. Orada oturduğumu kaymakam da müdür de biliyordu.

 Martın son günüydü, bir Nisanda durumum belli olmaz ise askerlik şubesine müracaat etmeye karar verdim. Düşündüğüm gibi olmadı, ilköğretim müdürü o akşam kahveye geldi. Kapıdan girince beni gördü, üşümüş bir hali vardı. Selam verdi, bir sandalye çekerek yanıma yaklaştı, oturdu. Olayın başladığı günden beri aramız serindi. Daha doğrusu bana göre serindi. Öğretmenine yeteri kadar sahip çıkmadığını düşünüyordum. Doğrudan konuya girdi;

“Seni merkeze yakın Süzgeçli köyüne tayin ettik. Yarın git, oradaki öğretmenler iyi insanlardır, hem de o köylüdürler. Yeni yerin hayırlı olsun.”

Ne diyeceğimi bilemedim, kısa bir şaşkınlıktan sonra toparlandım;

“Müdürüm, amacım sorun çıkarmak değildi, bunu sizde biliyor olmalısınız. Öğretmenlerin başına bir hal geldiğinde, üstelik haklı oldukları zaman bile devletin diğer adamları da onlara karşı tavır alırsa ne yapmaları, nasıl davranmaları gerekir? Adam öldürmeğe teşebbüs, suç sayılmaz mı? Böyle adalet olur mu? İstediğim kitabı bile okuyamıyorum. Biliyorsunuz evimi bastılar kitaplarımı aldılar. Şimdi de ikinci dönemin sonuna geldik, tayinimin çıktığını söylüyorsunuz. Olacak iş mi? Doğru bir iş mi? Bu beyler adaletli davranmış olsaydı bu durumlara düşer miydik? Ders yılının sonuna geldik, bir yıldır emek verdiğim öğrencilerim ortada kaldı. Olacak şey mi bu? Sene başındaki toplantıdan bu tarafa, savcı bazı arkadaşları rahatsız ediyor. Eleşkirtli öğretmenler, doğu kültür ocaklarını kurmaya çalışıyorlar. Bunu biliyor olmalısınız. Birbirimize kıyalım mı, çatışalım mı? Orta yol yok mu? Bu durumu tetikleyenler göz yumanlar devleti aciz duruma düşürmüyor mu?”

Sinirlerim boşaldı aklıma geleni gelmeyeni saydım döktüm. Sağa sola bakınmaya başladı. Duyan birileri var mı diye tedirgin oldu.

“Devletin Adamları öğretmenlere destek olmuyor. Yinede köylünün aydınlanmasını, öğretmenden bekliyorlar, bu nasıl bir çelişki hocam.”

Ben konuştukça, paltosuna daha sıkı sarıldı, dinliyordu fakat yüzüme bakamıyordu. Söz arasına girmek istemedi sanırım, bir an önce bitirmemi beklediği her halinden anlaşılıyordu.

“Ben bu kadarını görebiliyorsam siz daha çok şey biliyor ve görüyor olmalısınız. Adalet olmayan yerde yaşamak zorlaşır. Beni öldürmek isteyen adam o akşam salıverildi. Öcümü tek başıma almam için bana şans mı tanındı? Böylece beni bitirmek mi istediler?”

 Aklıma gelenleri saydım döktüm, müdürüme, hep dinledi. Kalkmadan önce;

“Seni anlıyorum ama emekliliğime az kaldı, sorun yaşamak istemiyorum. Bu tür sorunlarla ancak gençler uğraşabilir. Sana katılıyorum ama benimle konuştuklarını kimseye söyleme lütfen. Yarın sabah yeni okuluna git görevine başla.” dedi.

Yerinden kalktı sandalyesini masanın altına sürdü. İyi akşamlar dilemek bile gelmedi aklına, yürüdü gitti.

 ________

• < Önceki
• Sonraki >